حدیث روز :
- هرکه بي علم عمل کند، بيش از آنچه اصلاح ميکند، فساد خواهد کرد.
رسول اکرم (ص)
پژوهش و هفته پژوهش
دكتررضا منصوري*:
نامگذاريها بهانهاي است براي توجه متمركز به يك امر و بازنگري
فعاليتها در آن زمينه. هفتۀ پژوهش نيز از اين امر مستثني نيست.
با تعطيلشدن نهادهاي سياستگذاري پژوهشي، شوراي پژوهشهاي كشور پس
از 3دوره فعاليت سي و چند ساله، و سپس شوراي عتف در همان نطفه،
بايد خوشحال بود كه وزارت عتف هفتۀ پژوهش و مراسم آن را زنده نگه
داشته است.
در سال گذشته تصويب بند و تبصرۀ 13 بودجۀ سال 1387، با مضمون هزينه
كردن 1 تا 4 درصد از اعتبارات شركتهاي دولتي در امر پژوهش، خبر
خوشي بود براي پژوهش در كشور. البته، از همان ابتدا بيم آن ميرفت
كه بيتوجه به تجربۀ دستكم 5 ساله در شوراي پژوهشهاي علمي كشور
در اجراي قانوني مشابه، راه رفته تكرار شود. بايد صبر كرد و ديد كه
عملكرد سال اول اين تبصره چه خواهد بود.
بعيد است كه بيش از 10درصد از هدف اين تبصره در سالجاري هزينه
شود، كه رقمي است كمتر از درصد قانون مشابه در سال 1379 آخرين سال
فعاليت جدي شوراي پژوهشهاي علمي كشور. بنابراين، طبق انتظار، اين
رقم تأثير قابل ملاحظهاي بر پژوهش كشور نخواهد داشت، كه اين هم
طبيعي است. درصورت تداوم اين تبصره، بايد براي ديدن تأثير قابل
ملاحظۀ اين اعتبارات دستكم 5 سال صبر كرد. پس همۀ علاقهمندان به
پژوهش و توسعۀ كشور بايد كوشش كنند اين تبصره پايدار بماند و با
آمدن و رفتن دولتها و مسئولان حذف نشود.
در امر مديريت پژوهش و مديريت هزينه اعتبارات پژوهشي، فعاليتي در
سال گذشته مشاهده نشد. جز اينكه اختلاف ميان نهادهاي مسئول علم و
پژوهش در كشور بالا گرفت و رسانهاي شد! همچنين بهنظر ميرسد نقشۀ
جامع علمي كشور لاي چرخ اين اختلافها قرباني خواهد شد. از پيشنويس
منتشر شده بهوضوح ديده ميشود كه اين نقشه راهي براي برونرفت از
سردرگمي پژوهش در كشور نشان نخواهد داد؛ بهويژه كه تمهيدي هم براي
اجرا انديشيده نشدهاست.
توجه داشتهباشيم كه سياستهاي ما همواره در اجرا به مشكلهاي جدي
برخورد كردهاند! بنابراين در انتهاي امسال هم نخواهيم دانست هدف
ما و راه ما براي رسيدن به آن، در سررسيد سند چشمانداز چيست! همينگونه
است در زمينۀ بسيار حياتي ارتباطات علمي بينالمللي و خروج از
انزواي پژوهشي. چراغهاي ما در اين زمينه خاموش است!
در زمينۀ زيرساختهاي پژوهشي هم خاموشيم! كتابخانهها و
آزمايشگاههاي آموزشي و پژوهشي ما هنوز بسيار ضعيف هستند و جنبشي
در جهت رفع نواقص يا پشتيباني جدي آنها ديده نميشود. شبكۀ
رايانهاي مراكز تحقيقاتي و دانشگاهي بسيار ضعيفتر از آن است كه
بتوان براي استفادههاي تحقيقاتي به آن توجه كرد. از شناخت يا
دسترسپذيربودن نرمافزارها و دادهخطها (Pipelines) و مراكز
اطلاعات پژوهشي، ضبط و پردازش دادهها، خبري نيست، يا از جوانههاي
آن كمتر حمايت شدهاست.
زبان علمي فارسي و نوشتارهاي علمي ويراسته به زبان فارسي، زيرساختي
بنيادي براي علم و پژوهش است. در زمينۀ زبان علم، فرهنگستان زبان
فارسي خوشبختانه همچنان فعال است، اما مركز نشر دانشگاهي كه ثمرۀ
انقلاب اسلامي بود و نهضت انتشار متون علمي فارسي را بهجريان
انداخت، رو به تعطيلي ميرود. معلوم نيست چرا متوليان انقلاب
فرهنگي به اين ثمرۀ انقلاب تا اين اندازه بيتوجه هستند.
گرچه تعداد مقالههاي بينالمللي ما همچنان رشد نشان ميدهد، اما
همزمان با افت كيفيت مقالهها، ضريب تأثير و نيز افزايش سرقتهاي
علمي مواجهيم؛ بيتوجهي مديران و مسئولان علمي كشور به اين سرقتها
و نيز بيحرمتي به مدارج علمي و دارندگان مدارج علمي يا افراد
درخشان در علم و مصادرۀ مصاديق اينگونه مفاهيم تأثير فزايندهاي
روي نسل جوان گذاشتهاست؛ رغبت آنها را به ماندگاري در جو علمي
كشور به وضوح كمتر كردهاست، و نهتنها بهسرعت فرار مغزها كمك
كردهاست، كه به سرعتِ فرار ذخيرههاي نبوغ ژنتيك كشور ما افزوده
است.
http://www.hamshahrionline.ir/News/?id=75014
